نامه ۸ نهج البلاغه توضیح میدهد که امام علی(ع) جریر را مأمور میکند معاویه را میان بیعت یا جنگ قرار دهد و تعلل او را پایان دهد.
نامه ۸ نهج البلاغه
و من كتاب له (علیه السلام) إلى جرير بن عبد الله البجلي لَمّا أرسله إلى معاوية:
(نامه به جرير بن عبد الله بجلى، فرستاده امام به سوى معاويه در سال 36 هجرى).
أَمَّا بَعْدُ، فَإِذَا أَتَاكَ كِتَابِي فَاحْمِلْ مُعَاوِيَةَ عَلَى الْفَصْلِ وَ خُذْهُ بِالْأَمْرِ الْجَزْمِ، ثُمَّ خَيِّرْهُ بَيْنَ حَرْبٍ مُجْلِيَةٍ أَوْ سِلْمٍ مُخْزِيَةٍ؛ فَإِنِ اخْتَارَ الْحَرْبَ فَانْبِذْ إِلَيْهِ وَ إِنِ اخْتَارَ السِّلْمَ فَخُذْ بَيْعَتَهُ، وَ السَّلَام.
وادار ساختن معاويه به بيعت:
پس از نام خدا و درود هنگامى كه نامه ام به دستت رسيد، معاويه را به يكسره كردن كار وادار كن، و با او برخوردى قاطع داشته باش. سپس او را آزاد بگذار: در پذيرفتن جنگى كه مردم را از خانه ها بيرون مى ريزد، يا تسليم شدنى خوار كننده. پس اگر جنگ را برگزيد، امان نامه او را بر زمين كوب، و اگر صلح خواست از او بيعت بگير، با درود.
تحلیل نامه ۸ نهج البلاغه
نامه ۸ نهج البلاغه یکی از اسناد روشن تاریخی است که در آن امام علی(ع) جریر بن عبدالله بجلی را مأمور میکند تا تکلیف نهایی معاویه را مشخص کند؛ یا بیعت، یا اعلام جنگ. این نامه، تعلل سیاسی معاویه و روش قاطع امام در برابر بحران شام را بهخوبی نشان میدهد.
در این نامه، امام علی(ع) پس از سلام و افتتاح رسمی، مأموریت قطعی خود را بیان میکند. ایشان از جریر میخواهد که معاویه را وادار به تعیین تکلیف کند:
یا پذیرفتن بیعت در برابر خلیفهٔ برحق، یا انتخاب جنگی که به آوارگی و آشفتگی مردم میانجامد. امام دستور میدهد اگر معاویه راه جنگ را برگزیند، جریر تصمیم او را رسمی اعلام کند؛ و اگر راه صلح را انتخاب کرد، بیعت او گرفته شود.
این بخش از نهج البلاغه نشان میدهد که امام علی(ع) در آغاز حکومت خود، مسیر مسالمتآمیز را مقدم میدانست؛ اما هرگز اجازه نمیداد تعلل و سیاستبازی معاویه بنیان وحدت مسلمانان را تخریب کند.
هدف امام در این نامه
محتوای نامه روشن است: امام علی(ع) میخواهد جریر تنها در دو محور حرکت کند: یا بیعت، یا جنگ.
این روش، هم اتمام حجت کامل است و هم حفظ وحدت اسلامی.در منابع تاریخی آمده است که معاویه با وعدهدادنهای پیدرپی جریر را معطل نگه میداشت. اطرافیان امام از طولانی شدن این انتظار ناراضی شدند و حضرت درباره جریر فرمود: او آنقدر نزد معاویه مانده که یا دچار خطا شده و یا فریب خورده است.
زمینهٔ تاریخی نامه
جریر بن عبدالله بجلی از چهرههای سرشناس در صدر اسلام و فردی مورد اعتماد پیامبر بود. او پس از قتل عثمان و آغاز خلافت امام علی(ع)، مأموریت یافت که با جایگاه اجتماعیاش در شام، معاویه را به بیعت دعوت کند.اما از آنجا که معاویه بیعت عمومی مسلمانان با امام را بهانه قرار میداد تا قدرت محلی خود را تثبیت کند، پاسخ را به تأخیر میانداخت.به همین دلیل، امام این نامه را برای جریر فرستاد تا از تعلل بیشتر جلوگیری شود.
نامه ۸ نهج البلاغه بر این اصل تأکید میکند که حکومت اسلامی باید بر بیعت عمومی، قانون الهی و وحدت امت استوار باشد. معاویه با نپذیرفتن بیعت، نه مخالفت شخصی، بلکه اعلام جنگ علیه یکپارچگی مسلمانان را انتخاب میکرد.امام علی(ع) با این نامه نشان میدهد که نرمی در آغاز کار همراه با قاطعیت در اصول ویژگی رهبری اوست.
جمع بندی
نامه ۸ نهج البلاغه، یکی از روشنترین اسناد تاریخی درباره روابط امام علی(ع) و معاویه است. اهمیت این نامه در این است که مرز میان «بیعت مشروع» و «سیاستبازی قدرتطلبانه» را آشکار میکند.در این نامه، امام علی(ع) از جریر میخواهد که بدون تعلل، پاسخ روشن معاویه را دریافت کند و تکلیف امت اسلامی را مشخص سازد.
