بررسی جایگاه حجاب در سخنان رهبر انقلاب؛ از نقش حجاب در هویت زن مسلمان و آرامش روانی گرفته تا آثار اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی عفاف. در این متن، تعریف حجاب، اهمیت آن، حجاب برتر، چالشهای رسانهای و دیدگاههای دینی درباره عفت زن تشریح میشود.
حجاب، افتخار زن است
این زندگی… لذات و سختیهایش همه به طرفهالعینی میگذرند. انسان در دوران جوانی خیال میکند دنیا ثابت است، ساکن است، همیشه همینطور است؛ به سن ما که رسیدید، یک نگاه میکنید، میبینید دنیا عجب سریع میگذرد؛ چشم به هم میزنید، گذشته است. خب، آن طرف: «وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ»؛ زندگی و حیات، آنجاست. «ذَٰلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ»؛ بشارتهای الهی آنجاست.
هم برای آنجا، هم برای حفظ عزت کشور و پیشرفت کشور، وضع حجاب را، وضع عفاف را، وضع تقیدات و پایبندی را خانمها باید مراقبت کنند؛ این وظیفه است. خودنمایی و جلوهفروشی یک لحظه است و آثار سوء آن برای کشور، برای جامعه، برای اخلاق، حتی برای سیاست، آثار مخرب و ماندگار است. در حالی که ملاحظهی عفاف، ملاحظهی حدود شرعی در رفتار و حرکات بانوان، اگر چنانچه سختیای داشته باشد، سختیِ کوتاهی است، اما آثارش، آثار عمیق و ماندگاری است. خود خانمها خیلی باید مراقبت کنند مسئلهی حجاب را، مسئلهی عفاف را؛ وظیفهی آنهاست، افتخار آنهاست، شخصیت آنهاست.
(۹۱/۲/۲۳، دیدار مداحان)
تعریف حجاب
حجاب برای زن، به معنای ذلت نیست؛ بلکه به معنای عصمت و حفظ زن است، و نه فقط عصمت و حفظ زن، بلکه عصمت و حفاظت زن و مرد هر دو. حجاب به معنای چادر نیست؛ اما چادر در نزد ما ایرانیها که زنهای ما از قدیم آن را داشتند، بهترین نوع حجاب است. بدون چادر هم حجاب ممکن است. حجاب به معنای پوشیدن سالم است؛ نه پوشیدنی که از نپوشیدن بدتر باشد. به تعبیر روایات، پوشیدهعریان، که در عین پوشیدگی، مثل انسان برهنه و عریان است. آن پوشیدن، به درد نمیخورد؛ حجاب نیست. پوشیدن سالم باید سر، مو، گردن، بدن و تمام سر تا پای بدن زن را پوشانده باشد؛ البته صورت و دو دست را بسیاری از فقها مستثنا میدانند؛ البته در مواردی که صورت بدون آرایش و ساده باشد. این هم معنای حجاب است.
سبک حجاب
اسلام در باب حجاب، پوشش را معین نکرده است؛ مقصود را معین کرده است. مقصود این است که دیدار زن و مرد و ملاقات طبیعی آنها، به صورت روزمره، تبدیل به یک عامل تحریک نشود و این، هدف اسلام است.
حجاب برتر
حجابِ برتر که شما اشاره کردید که مراد همین چادر ایرانیِ خود ماست، حقیقتاً حجاب برتر است؛ هیچ تردیدی در این نباید داشت. البته من هیچ وقت نگفتم که چادر را در جایی اجباری کنند؛ اما همیشه گفتهام که چادر یک حجاب ایرانی است و زن ایرانی این را انتخاب کرده و خوب حجابی هم هست و میتواند کاملاً حفاظ و حجاب داشته باشد. حالا بعضیها هستند که از هرچه ایرانی و خودی است، ناراحتند و دلشان را میزند؛ دلشان میخواهد سراغ چیزهایی بروند که از خودی بودن دورتر است! بههرحال اگر حجاب را حفظ کنند، باز هم خلاف شرعی انجام ندادهاند؛ منتها چیز بهتری را از دست دادهاند.
(۷۷/۱۲/۴، جلسه پرسش و پاسخ با نشریات دانشجویی)
بهترین راه تبلیغ حجاب
بهترین راه تأمین حجاب هم همین است که با منطق برخورد شود. البته اگر چیزی جزو مقررات شد و کسی برخلاف آن مقررات رفتار کرد، ممکن است قوانینی وجود داشته باشد که دولت برخورد کند؛ که لابد هم میکند. در عین حال، آن چیزی که در اساس لازم است و مهمتر از همه است، این است که شما ذهن این دختر جوان، یا این زن جوان را که عمده هم خانمهای جوان هستند، با اهمیت حجاب آشنا کنید؛ یعنی به او تفهیم کنید که حجاب از لحاظ شرعی و از لحاظ منطقی این است. در ذهن او، استدلال صحیح را در مورد رعایت حجاب راسخ کنید. امیدواریم که انشاءالله روز به روز بهتر شود.
البته یکی از عواملی هم که در این زمینه تأثیرات منفی دارد، برخی از این فیلمها است که بعضی از زندگیهای غربی را در دسترس همه میگذارد. اینها در سست کردن ذهنیت مردم نسبت به مسألهی حجاب بیتأثیر نیست. البته نسبت به پخش این فیلمها هم باید تذکراتی داده شود.
(۷۷/۱۲/۴، جلسه پرسش و پاسخ با نشریات دانشجویی)
با حجاب احساس آرامش میکنیم
در پاسخ به سخنان فرزند شهید، بهاره رنجبران که دربارهی حجاب صحبت کرده بود: «دیدگاه غربیها نسبت به روابط زن و مرد عمدتاً ناظر به روابط و علاقات و نوع معاشرت زن و مرد است. جهانبینی آنها از مسائل انسان سرچشمه میگیرد؛ البته چیزی روبنایی است. دید اسلامی در زمینهی مسائل حجاب، بسیار دید خوب و روشنی است. چه تعبیر خوبی شما دارید! میگویید:
«ما با این حجاب، احساس آسایش میکنیم و این لباس مشارکت ماست»!
بله؛ کاملاً تعبیر درست و خوبی است. این، دیدگاهِ کاملاً صحیحی است. این را هرچه بیشتر بیان کنید و بگویید، بهتر است.»
(مهر ۹۷، دیدار با بانوان نخبه)
علت تاکید بر عفاف زن
این مسأله حجاب و مَحرم و نامَحرم و نگاه کردن و نگاه نکردن، همه به خاطر این است که قضیه عفاف در این بین سالم نگهداشته شود. اسلام به مسأله عفاف زن اهمیت میدهد. البته عفاف مرد هم مهم است. عفاف مخصوص زنان نیست؛ مردان هم باید عفیف باشند. منتها چون در جامعه، مرد به خاطر قدرت جسمانی و برتری جسمانی میتواند به زن ظلم کند و برخلاف تمایل زن رفتار نماید، روی عفّت زن بیشتر تکیه و احتیاط شده است.
(۷۶/۷/۳۰، دیدار جمعی از بانوان)
با چادر یا بی چادر؟!
به نظر ما، بحثهایی که درباب پوشش زن میشود، بحثهای خوبی است که انجام میگیرد؛ منتها باید توجه کنید که هیچ بحثی در این زمینههای مربوط به پوشش زن، از هجوم تبلیغاتی غرب متأثر نباشد؛ اگر متأثر از آن شد، خراب خواهد شد. مثلاً بیاییم با خودمان فکر کنیم که حجاب داشته باشیم، اما چادر نباشد؛ این فکر غلطی است. نه اینکه من بخواهم بگویم چادر، نوع منحصر است؛ نه، من میگویم چادر بهترین نوع حجاب است؛ یک نشانهی ملی ماست؛ هیچ اشکالی هم ندارد؛ هیچ منافاتی با هیچ نوع تحرکی هم در زن ندارد. اگر واقعاً بنای تحرک و کار اجتماعی و کار سیاسی و کار فکری باشد، لباس رسمی زن میتواند چادر باشد و همانطور که عرض کردم، چادر بهترین نوع حجاب است.
البته میتوان محجبه بود و چادر هم نداشت؛ منتها همینجا هم باید آن مرز را پیدا کرد. بعضیها از چادر فرار میکنند، به خاطر اینکه هجوم تبلیغاتی غرب دامنگیرشان نشود؛ منتها از چادر که فرار میکنند، به آن حجاب واقعی بدون چادر هم رو نمیآورند؛ چون آن را هم غرب مورد تهاجم قرار میدهد!
جنگ رسانهای علیه حجاب و عفاف
من میخواهم مسئلهی حجاب را ذکر کنم و اشاره کنم: پولهای زیادی خرج میکنند، فعالیتهای زیادی میکنند، صدها رسانه را—از انواع و اقسام رسانهها—به کار میگیرند برای اینکه بتوانند روی این نقطهی حساس، [یعنی] نقطهی هویت مستقل فرهنگی زن مسلمان، اثرگذاری کنند.
دشمنان ما واقعاً خودشان را در خارج از کشور [برای این کار] میکشند؛ از طرق مختلف؛ حالا چقدر پول خرج میشود برای اینکه بتوانند این تلویزیونها و این رادیوها و این فضای مجازی و این سایتهای اینترنتی را به کار بیندازند—مدام تبلیغ بکن، بگو، بگو، صد بار—که چه بشود؟ که نتیجهاش بالاخره این بشود که مثلاً فرض کنید چهار دختر فریب بخورند و در خیابان حجابشان را بردارند. اینهمه خرج، اینهمه زحمت، اینهمه فکر، پشت سر این کار است؛ دارند تلاش میکنند، [اما] تلاششان عقیم است؛ نتیجهاش این است که چهار نفر—حالا چهار دختر در گوشه و کناری—فریب بخورند یا انگیزههای گوناگونی پیدا کنند؛ بعضیشان هم ممکن است پول بگیرند—حالا من نمیدانم، نمیتوانم قطعاً بگویم—و این روسری را از سرشان بردارند. یعنی مثلاً ما چه شدیم! نتیجهی همهی آن تلاش، خلاصه میشود در این نتیجهی کوچک و حقیر.
خب، تا اینجا مسئلهای نیست؛ [اما] آنچه بنده را حساس میکند، این است که ناگهان شما میبینید از دهان یک گروهی از افرادی که جزو خواص محسوب میشوند، مسئلهی «حجاب اجباری» مطرح میشود؛ معنایش این است که یک عدّهای نادانسته—حالا من میگویم نادانسته؛ انشاءالله نادانسته است، همان خطی را دنبال میکنند که دشمن با آنهمه خرج نتوانسته است آن خط را در کشور به نتیجه برساند؛ همان خط را دارند دنبال میکنند. در بین اینها روزنامهنگار هست، در بین اینها روشنفکرنما هست، در بین اینها آخوند و معمم هست.
[میگویند]:
«امام که فرمودند باید زنها باحجاب باشند، همهی زنها را نگفتند!»
حرف بیخود! ما بودیم آنوقت، ما خبر داریم؛ چطور اینجور است؟ امام در مقابل یک منکر واضحی که بهوسیلهی پهلوی و دنبالههای پهلوی در کشور به وجود آمده بود، مثل کوه ایستاد، گفت باید حجاب وجود داشته باشد. در مقابل همهی منکرات، امام همینجور محکم ایستاد. همان وقت بحث تجارت مشروبات الکلی بود؛ ما در شورای انقلاب بودیم، جلسات مشترکی با دولت داشتیم، همان وقت کسانی بودند که معتقد بودند تجارت مشروبات الکلی برای کشور فایده دارد، ما از این فایده چطور صرفنظر کنیم؛ مایل بودند این تجارت ادامه پیدا بکند، از بیرون شراب بیاورند. امام قرصومحکم ایستاد؛ در مقابل حرام الهی، امام بزرگوار میایستاد و ایستاد؛ این حرام الهی بود.
حالا آقا از آن طرف درآمده [میگوید] که
«آقا! این گناه که مثلاً از غیبت بزرگتر نیست؛ چرا شما در مقابل غیبت کسی را تعقیب نمیکنید، در مقابل این [کار] که مثلاً روسری را بردارد یا بیحجاب باشد، تعقیب میکنید».
ببینید چه [خطایی]؟ عدم تشخیص؛ آنچه انسان [از آن] رنج میبرد، این است که تشخیص نیست. ما که نگفتیم اگر کسی در خانهی خودش در مقابل نامحرم روسریاش را برداشت، ما او را تعقیب میکنیم؛ [خیر] ما او را تعقیب نمیکنیم، در خانهی خودش است، کار شخصی میکند. آن کاری که در ملأ عمومی انجام میگیرد، در خیابان انجام میگیرد، یک کار عمومی است، یک کار اجتماعی است، یک تعلیم عمومی است؛ این [خطا]، برای حکومتی که به نام اسلام بر سرِ کار آمده است تکلیف ایجاد میکند. حرام کوچک و بزرگ ندارد؛ آنچه حرام شرعی است نباید بهصورت آشکار در کشور انجام بگیرد.
(۹۶/۱۲/۱۷، دیدار مداحان)
جلوهگری، مهمترین وظیفه زن!
یکی از سیئات تمدن مادی، حرکتی است که در مورد زن انجام دادند. ما در این زمینه خیلی حرف داریم. گناه بزرگی که تمدن غرب در مورد جنس زن مرتکب شده است، نه به این زودی قابل پاک شدن است، نه به این زودی قابل جبران شدن است، حتی نه بهآسانی قابل بیان کردن است. … امروز در دنیا کاری کردهاند که یکی از مهمترین وظایف زن، اگر نگوییم مهمترین وظایف، این است که جلوهگری کند، زیباییهای خودش را در معرض التذاذ مردان قرار دهد؛ این شده خصوصیت حتمی و لازم زن! متأسفانه الآن در دنیا اینجور شده است.
در رسمیترین مجالس مانند مجالس سیاسی، مجالس گوناگون، مردها باید با شلوار بلند بیایند، باید با لباس پوشیده بیایند، اما زنها هرچه برهنهتر و عریانتر بیایند، اشکالی ندارد! این عادی است؟ این طبیعی است؟ این یک حرکت بر طبق طبیعت است؟ آنها این کار را کردند. زن باید خودش را در معرض دید مرد قرار دهد، برای اینکه مایهی التذاذ مرد شود! ظلمی از این بالاتر؟ اسم این را گذاشتهاند آزادی، اسم نقطهی مقابلش را گذاشتهاند اسارت! در حالی که احتجاب زن، حجاب قرار دادن زن برای خود، تکریم زن است؛ احترام زن است؛ ایجاد حریم برای زن است. این حریم را شکستند و دارند روزبهروز هم بیشتر میشکنند؛ اسمهای گوناگون هم رویش میگذارند. اولین یا شاید یکی از اولین آثار سوء که این مسئله گذاشت، ویران کردن خانواده بود؛ بنیان خانواده سست شد. وقتی در یک جامعهای خانواده متزلزل شد و از بین رفت، مفاسد در این جامعه نهادینه میشود.
(۹۲/۲/۱۱، دیدار مداحان)
قهرمان حقیقی
خوشبختانه، در طول این سالها ورزشکارهای ما در محیط ورزشی کارهای خوب و برجستهای هم انجام دادهاند؛ نمیخواهم بگویم همهی ورزشکارها اینجوری بودهاند، اما بودهاند در بین ورزشکارها کسانی که مایهی افتخار شدهاند. خب، افتخار فقط این نیست که سرود ملیمان را بخوانند؛ البته این افتخار است، خوب است و چیز برجستهای است، اما بالاتر از این افتخار، این است که مثلاً فرض کنید کشتیگیر ما با آن حریف صهیونیست کشتی نگیرد؛ این خیلی کار بزرگی است؛ یا آن قهرمان خانم بیاید روی سکوی قهرمانی با چادر بایستد، این خیلی مهم است.
ببینید چهکسی طاقت میآورد در مقابل چشمهای ملامتگر و پرسشگر دنیای مادی که افتخار زن به این است که حتماً لخت بیاید؟ [این کار را بکند]؟ مردها سرتاپایشان پوشیده است، زن حتماً بایستی لخت بیاید؛ یعنی حتماً بایستی یک قسمتی از بدنش برهنه باشد و دیده بشود؛ یعنی کار غلط، کار عوضی، کارِ کاملاً موذیانه و سیاستبازیشده؛ در یک چنین دنیایی یک خانمی با چادر یا با یک حجاب کامل اسلامی میرود روی آن سکّو میایستد و جایزهی قهرمانیاش را میگیرد؛ این خیلی مهم است؛ این از آن پرچم که میرود بالا مهمتر است؛ این نشاندهندهی روحیهی قوی ایرانی مسلمان است؛ این نشان میدهد که در مقابل موج توهمات و احساسات توهمآمیز، این [فرد] شکست نمیخورد و مغلوب نمیشود.
(۹۴/۱۰/۲۱، دیدار کنگره شهدای ورزش کشور)
رهبر انقلاب فرمودند:
چند سال قبل، در یکی از سفرهای استانی و در جمع علمای آن منطقه گفتم که چرا خانمی را که قدری موهایش بیرون است و به تعبیر رایج بدحجاب و در واقع، ضعیفالحجاب است، متهم میکنید، در حالی که در استقبال مردمی شماری از خانمها چنین حجابی داشتند. اینها زنان و دختران خودمان هستند که در مراسم دینی و انقلابی هم شرکت میکنند.
ایشان با یادآوری تجلیلهای سابق خود از حضور زنانی با ظواهر مختلف در مراسمهای مناجات و راز و نیاز با پروردگار در شبهای قدر، خاطرنشان کردند:
«من به آن اشکها حسرت میخوردم و میگویم ای کاش میتوانستم مانند آن دختر و زن جوان اشک بریزم.»
رهبر انقلاب اسلامی همچنین افزودند:
«ضعف حجاب، کار درستی نیست، اما موجب نمیشود آن فرد را از دایره دین و انقلاب خارج بدانیم. همه ما هم نقصهایی داریم که باید تا حد امکان آنها را برطرف کنیم.»
حالا با این اظهارات، امیدواریم حجت بر برخی تندروها تمام شده باشد و دست از خودی و غیر خودی کردن این ملت بردارند؛ افرادی که گویا انقلاب و کشور را تنها متعلق به خود میدانند و این دایره تنگ «خودی»هایشان هیچکس را شامل نمیشود. این اظهارات حجتی است بر همه کسانی که سالهاست کشور را به خاطر دو تار مو درگیر تنش و جناحبندی کردهاند؛ کاش این بار گوش شنوایی داشته باشند.
